Lale Devri

Lale Devri

Lale Devri
L├óle Devri, (Osmanl─▒ T├╝rk├žesi: ┘äěž┘ä┘ç ě»┘łě▒┘ë) Osmanl─▒ Devleti’nde, 1718 y─▒l─▒nda Avusturya ile imzalanan Pasarof├ža Antla┼čmas─▒ ile ba┼člay─▒p, 1730 y─▒l─▒ndaki Patrona Halil ─░syan─▒ ile sona eren d├Ânemdir. Bu d├Ânemin padi┼čah─▒ III. Ahmet, sadrazam─▒ Nev┼čehirli Damat ─░brahim Pa┼ča’d─▒r.

─░simlendirme

Lale Devri, “Zevk ve sef├ó” devri olarak bilinir. Ad─▒n─▒, O d├Ânemde ─░stanbul’da yeti┼čtirilen ve zamanla ├╝n├╝ D├╝nya’ya yay─▒lan lale ├ži├žeklerinden almas─▒, ├žok sonradan olmu┼čtur. Bu d├Ânem Osmanl─▒ ─░mparatorlu─čunun hi├žbir devrinde Lale Devri olarak an─▒lmam─▒┼čt─▒r. Yahya Kemal samimi arkada┼č─▒ Ahmet Refik Alt─▒nay ile bir sohbeti s─▒ras─▒nda, III. Ahmed’in Veziri Azam─▒ Nev┼čehirli Damat ─░brahim Pa┼ča ile beraber 1718-1730 y─▒llar─▒ aras─▒nda yapt─▒klar─▒, Osmanl─▒ ─░mparatorlu─čundaki ya┼čam bi├žimini de─či┼čtirme etkinliklerini Lale Devri olarak tan─▒mlar. Ahmet Refik de bu d├Ânemi anlatan kitab─▒na “Lale Devri” (istanbul 1331/1913 Muhtar Halit Kitabhanesi) ismini verir ve bir s├╝re sonra bu d├Ânem Lale Devri olarak an─▒lmaya ba┼člar

D├Âneme ait eserler

Sultan III. Ahmet, sadrazam Damat ─░brahim Pa┼ča ile uyum i├žerisinde ├žal─▒┼čm─▒┼č, bu s─▒rada ya┼čanan L├óle Devri’nde sanat ve toplumsal hayata ├Âzg├╝n bir anlay─▒┼č getirilmi┼čti. Sultan III. Ahmet, Topkap─▒ Saray─▒ ile Yeni C├ómii’de birer k├╝t├╝phane, Ayasofya’da B├ób-─▒ Hum├óyun’un kar┼č─▒s─▒nda T├╝rk sanat ┼čaheserlerinden say─▒lan Sultan ├ť├ž├╝nc├╝ Ahmet ├çe┼čmesi ve ─░stanbul’un su ihtiyac─▒n─▒ kar┼č─▒lamak amac─▒yla da “Deryayi Sim” adl─▒ bir su bendi in┼ča ettirmi┼čtir. Bunlardan ba┼čka ├ťsk├╝dar Yeni V├ólide C├ómii, ├çorlulu Ali Pa┼ča Medresesi, Damat ─░brahim Pa┼ča Camii ve K├╝lliyesi, ─░stanbul’da Yeni Postane arkas─▒nda Daar├╝l Hadis ve Sebil, Ortak├Ây Camii ├Ân├╝ndeki ├že┼čme, ├ťsk├╝dar ┼×emsi Pa┼ča’da H├╝srev A─ča Camii ├Ân├╝ndeki ├že┼čme ve ├çubuklu Camii yan─▒ndaki Mesire ├çe┼čmesi gibi eserler de yine bu d├Ânemde yap─▒lm─▒┼čt─▒r.

D├Ânemin belki de en g├Âzde eseri olan S├ód├ób├ód Kasr─▒, maalesef g├╝n├╝m├╝ze kadar gelememi┼č, bize y─▒k─▒nt─▒dan fazla bir ┼čey kalmam─▒┼čt─▒r.

Islahatlar (Yenilikler)

  1. Paris, Londra ve Viyana gibi Avrupa ba┼čkentlerine ge├žici el├žilik heyetleri yollanm─▒┼č, b├Âylelikle Avrupa’y─▒ daha yak─▒ndan tan─▒ma imk├ón─▒ sa─članm─▒┼čt─▒r.
  2. Said Efendi ve ─░brahim M├╝teferrika Avrupa’dan matbaay─▒ getirmi┼člerdir.
  3. ─░lk kez ├ži├žek hastal─▒─č─▒na kar┼č─▒ a┼č─▒ uygulanm─▒┼čt─▒r.
  4. ─░stanbul’daki yang─▒nlar─▒ ├Ânlemek i├žin yeni├žerilerden Tulumbac─▒lar ad─▒ verilen bir itfaiye oca─č─▒ kurulmu┼čtur.
  5. ├çini at├Âlyeleri a├ž─▒lm─▒┼čt─▒r.
  6. Ka─č─▒t fabrikas─▒ a├ž─▒lm─▒┼čt─▒r.
  7. Lale DevriÔÇÖnde sanat alan─▒nda g├Âr├╝len en ├Ânemli ki┼či Levn├«ÔÇÖdir. As─▒l ad─▒ Abd├╝lcelil ├çelebi olan Levn├« d├Âneminin en b├╝y├╝k nakka┼č─▒d─▒r.
  8. Lale Devri’nde, T├╝rk tarihinde bir ilk olarak ─░brahim M├╝teferrika ├Ânderli─činde ├çeviri Konseyi a├ž─▒lm─▒┼čt─▒r. T├╝rk tarihinde ├ževiri ├žal─▒┼čmalar─▒ndaki ilk enstit├╝le┼čme olarak bu konsey g├Âr├╝l├╝r.

Lale Devrinde Sanat

Nedim, L├óle Devri ─░stanbul’unun tasvirini a┼ča─č─▒daki unutulmaz m─▒sralarla yapm─▒┼čt─▒r:

Bu ┼čehr-i Sitambol ki b├«-misl ├╝ beh├ód─▒r,
Bir sengine yek pâre Acem mülkü fedadır.

D├Ânemin sonu

Halk─▒n b├╝y├╝k bir k─▒sm─▒ zor durumdayken ─░stanbul’da baz─▒ devlet b├╝y├╝klerinin rahat bir ya┼čam s├╝rd├╝rmeleri, e─členceye d├╝┼čk├╝nl├╝kleri huzursuzluklara sebep oluyordu. ─░ran sava┼č─▒ s─▒ras─▒nda Sult├ón’─▒n, fethedilmi┼č kaleleri para kar┼č─▒l─▒─č─▒ satt─▒─č─▒ s├Âylentisi ├╝zerine, halktan Sult├ón’─▒n sefere ├ž─▒kmas─▒ iste─či gelmi┼čti. III. Ahmet, g├Âstermelik bir sefer alay─▒ d├╝zenledi. Ak┼čam olunca kay─▒klarla saraya geri d├Ând├╝. Bu durumun anla┼č─▒lmas─▒ barda─č─▒ ta┼č─▒ran son damla oldu. ─░syan─▒n lideri Arnavut as─▒ll─▒ bir yeni├žeri olan Patrona Halil ayn─▒ zamanda Beyaz─▒t Hamam─▒’nda tellakl─▒k yap─▒yordu. Asilerin iste─či ├╝zerine Nev┼čehirli Damat ─░brahim Pa┼ča idam edilerek cesedi isyanc─▒lara teslim edildi. Padi┼čah III. Ahmed tahttan indirildi ve yerine I. Mahmud getirildi.

(Visited 18 times, 1 visits today)

Related posts

Leave a Comment